Koksidiosis Ancam Ayam Ternakan

Oleh: AZRI ADZHAR

Koksidiosis ialah istilah generik yang diberikan kepada penyakit salur usus haiwan domestik yang disebabkan oleh parasit protozoa daripada genus Eimeria. Dalam bidang penternakan ayam, penyakit ini satu daripada penyakit yang penting kerana memberikan kesan yang serius terhadap pendapatan penternak, sama ada dari segi kematian ternakan, pengeluaran telur atau daging, atau tumbesaran ternakan yang tidak mencapai potensi genetiknya. Penyakit ini bertebaran di seluruh dunia dan menyebabkan kerugian ekonomi-ternakan berbilion-bilion ringgit setahun dari segi pengawalannya.

Parasit ini menjalani kitar hidup oral-najis tanpa perumah pertengahan. Bergantung pada pendedahan dan faktor sekitaran, koksidiosis dapat menyebabkan morbiditi dan mortaliti yang tinggi. Ada sembilan spesies koksidia ayam. Lima daripadanya ialah spesies yang penting, iaitu Eimeria acervulina, E. maxima, E. tenella, E. necatrix dan E. brunetti. Spesies lain yang menjadi sangat patogenik ialah E. Mivati, tetapi kurang ubikuitus atau kurang diberikan perhatian.

Seperti semua organisma dalam kelas Sporozoa, koksidia ialah parasit sel tunggal yang mempunyai spora dan tidak mempunyai organ pergerakan, seperti silia atau flagela. Pembiakannya berlaku menerusi kedua-dua peringkat, iaitu seksual (gemetogoni) dan aseksual (skizogoni). Aseksual pula berlaku secara belahan dedua atau berbilang. Tergolong dalam subkelas Telosporodia, koksidia satu daripada tiga order penting dalam keluarga Eimeriidae.

Lesi koksidiosis yang dapat dilihat pada usus kecil dan oosista parasit koksidia (saiz antara 4–5 mikrometer).

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Mac 2019.

Posted in: Sains Veterinar

Koksidiosis Ancam Ayam Ternakan

Oleh: AZRI ADZHAR

Koksidiosis ialah istilah generik yang diberikan kepada penyakit salur usus haiwan domestik yang disebabkan oleh parasit protozoa daripada genus Eimeria. Dalam bidang penternakan ayam, penyakit ini satu daripada penyakit yang penting kerana memberikan kesan yang serius terhadap pendapatan penternak, sama ada dari segi kematian ternakan, pengeluaran telur atau daging, atau tumbesaran ternakan yang tidak mencapai potensi genetiknya. Penyakit ini bertebaran di seluruh dunia dan menyebabkan kerugian ekonomi-ternakan berbilion-bilion ringgit setahun dari segi pengawalannya.

Parasit ini menjalani kitar hidup oral-najis tanpa perumah pertengahan. Bergantung pada pendedahan dan faktor sekitaran, koksidiosis dapat menyebabkan morbiditi dan mortaliti yang tinggi. Ada sembilan spesies koksidia ayam. Lima daripadanya ialah spesies yang penting, iaitu Eimeria acervulina, E. maxima, E. tenella, E. necatrix dan E. brunetti. Spesies lain yang menjadi sangat patogenik ialah E. Mivati, tetapi kurang ubikuitus atau kurang diberikan perhatian.

Seperti semua organisma dalam kelas Sporozoa, koksidia ialah parasit sel tunggal yang mempunyai spora dan tidak mempunyai organ pergerakan, seperti silia atau flagela. Pembiakannya berlaku menerusi kedua-dua peringkat, iaitu seksual (gemetogoni) dan aseksual (skizogoni). Aseksual pula berlaku secara belahan dedua atau berbilang. Tergolong dalam subkelas Telosporodia, koksidia satu daripada tiga order penting dalam keluarga Eimeriidae.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Februari 2019.

Posted in: Sains Veterinar

Buta Warna Tiada Penawar

Oleh: Rehanah Mohd. Zain

Buta warna ialah situasi apabila berkurangnya kualiti pelihatan atau seseorang itu menghadapi masalah untuk melihat warna, seperti merah, hijau, biru atau campuran warna. Buta warna berlaku disebabkan oleh ketidakmampuan sel kon mata untuk menangkap suatu spektrum warna tertentu yang disebabkan oleh beberapa faktor, terutamanya genetik.

Buta warna yang disebabkan oleh kelainan genetik atau keturunan dikenali sebagai kaitan jantina. Hal ini dikatakan demikian kerana kelainan ini dibawa oleh kromosom X. Kromosom Y tidak membawa faktor buta warna. Situasi ini yang membezakan jantina individu yang mengalami masalah buta warna.

Wanita dikategorikan sebagai pembawa sifat ini kerana ada satu kromosom X yang membawa sifat buta warna. Wanita dengan pembawa sifat ini, secara fizikalnya tidak mengalami masalah buta warna seperti wanita normal pada umumnya. Namun begitu, wanita dengan pembawa sifat ini berpotensi untuk menurunkan faktor buta warna kepada anaknya pada masa akan datang. Apabila kedua-dua kromosom X-nya mengandungi faktor buta warna, wanita itu mengalami masalah buta warna.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Januari 2019.

Penyakit Buah Pinggang Kronik Boleh Dicegah

Oleh: Siti Noorkhairina Sowtali

Buah pinggang ialah satu daripada organ di dalam tubuh manusia yang sangat penting. Antara fungsinya termasuklah menapis darah dan bahan kumuh (urea, asid urik, amonia dan air) yang berlebihan dari tubuh badan. Buah pinggang juga mengawal keseimbangan elektrolit (garam natrium, kalium, klorida dan fosfat) dan hormon (renin, angiotensin dan aldosteron) untuk mengawal atur keseimbangan isi padu cecair dan tekanan darah di dalam tubuh manusia. Secara prinsipnya, buah pinggang sukar untuk mengalami masalah dan gagal menjalankan fungsi yang dinyatakan ini.

Namun begitu, ada beberapa faktor risiko yang menyebabkan kegagalan fungsinya. Sebagai contohnya, diabetes melitus, hipertensi, masalah jantung dan obesiti yang berkaitan rapat dengan gaya hidup yang kurang sihat.

Penyakit buah pinggang kronik (CKD) yang tidak dikawal boleh menyebabkan kegagalan akhir buah pinggang (ESRD). Keadaan ini memerlukan kos rawatan yang tinggi, seperti terapi penggantian buah pinggang dan hemodialisis. Oleh sebab itu, pencegahan awal dengan mengamalkan gaya hidup yang lebih sihat, penting.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Januari 2019.

Posted in: Sains Perubatan

BERKHATAN HINDARKAN PENYAKIT

Oleh: Mohd. Hisham Mohd. Isa, Syahril Izhan Zainal Abidin, Habsah Aziz dan Mohd. Nazrul Anuar Ali

Khatan berasal daripada bahasa Arab, iaitu “khatana” yang bermaksud potong. Secara umumnya, khatan lebih dikenali sebagai bersunat, masuk jawi dan berkhitan dalam kalangan masyarakat Melayu Nusantara. Khatan bagi lelaki bermaksud memotong seluruh kulit yang menutup hasyafah (kepala zakar) sehingga semua hasyafah terbuka. Khatan bagi perempuan pula bermaksud memotong bahagian bawah kulit yang dikenali sebagai nawat yang berada di bahagian atas faraj.

Berkhatan dapat dikatakan sebagai acara yang sinonim dengan kanak-kanak lelaki Islam, khususnya dan dilaksanakan secara individu atau berkumpulan. Pada kebiasaannya, kanak-kanak lelaki berkhatan pada usia antara enam tahun hingga 12 tahun. Kanak-kanak perempuan pula berkhatan pada usia awal kelahirannya. Walau bagaimanapun, usia berkhatan ini banyak dipengaruhi oleh budaya masyarakat setempat.

Selain tuntutan agama dan sosial, ada banyak laporan tentang kelebihan berkhatan dari sudut kesihatan. Pelbagai kajian dilakukan pada peringkat antarabangsa untuk membuktikannya. Antara kebaikannya termasuklah mengurangkan risiko jangkitan kelamin dan virus kurang daya tahan manusia (HIV) antara 50–60 peratus.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2018.

Posted in: Sains Perubatan

HEMOFILIA PENYAKIT GENETIK

Oleh: Faridah Idris

Hemofilia sejenis penyakit genetik. Hemofilia dapat menyebabkan seseorang itu mengalami perdarahan spontan dan berpanjangan, terutamanya pada otot dan sendi. Berdasarkan laporan yang dikeluarkan oleh Persekutuan Dunia tentang Hemofilia pada tahun 2016, ada 184 723 penghidap hemofilia di seluruh dunia dan 1595 daripadanya berada di Malaysia.

Fenomena perdarahan berpanjangan ini dikenal pasti sejak awal kurun Masihi lagi. Walaupun ada beberapa tulisan awal oleh bangsa Yahudi pada kurun kedua Masihi tentang keadaan yang menyerupai hemofilia, penerangan lengkap tentang hemofilia sebagai suatu penyakit hanya ditulis oleh ilmuwan Islam, iaitu al-Zahrawi atau Albucasis, pada kurun ke-10 Masihi.

Berdasarkan sejarah, Rabbi Yahudi menetapkan suatu peraturan. Jika dua orang adik-beradik lelaki mati disebabkan oleh perdarahan selepas bersunat, anak lelaki ketiga daripada keluarga itu tidak perlu disunatkan. Bersunat juga dikecualikan kepada budak lelaki, jika sepupu lelaki belah ibu mati selepas bersunat. Beberapa peraturan yang lebih kurang sama juga didapati dalam tulisan lain yang berkaitan dengan Yahudi.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2018.

Posted in: Perubatan

Jangkitan Kampilobakter Daging Ayam

Oleh: Azri Adzhar

Berdasarkan kajian yang direkodkan dalam Jurnal of Veterinary Medical Sciene pada tahun 2012, dilaporkan bahawa 61 peratus rumah sembelihan (abatoir) ayam di Malaysia positif terhadap bakteria kampilobakter. Sumber sampel ayam ini diambil daripada 24 ladang dari enam negeri Semenanjung Malaysia. Sebanyak 85.6 peratus sampel ayam sembelihan di pasar basah pula positif terhadap bakteria kampilobakter. Bagi kedua-dua fasiliti ini, kebanyakan organismanya daripada spesies Campylobacter jejuni, iaitu 70 peratus.

Ujian dilakukan dengan mengambil sampel calitan pada kulit leher ayam sembelihan karkas ayam atau “ayam bulat” dari abatoir dan pasar basah dengan keputusan positif 38.9 peratus dan 93.3 peratus, masing-masing. Perbezaan tiga kali ganda ini berlaku disebabkan oleh proses penyembelihan ayam di abatoir melibatkan karkas ayam yang didinginkan pascaproses sebagai langkah keselamatan makanan.

Yang sebaliknya, bagi sembelihan ayam di pasar basah, karkas ayam diletakkan di atas meja jualan tanpa kemudahan pendingin dan pelanggan terus membeli dan membawanya pulang tanpa didinginkan. Hal ini berkaitan dengan pilihan pengguna bagi daging yang dianggap sebagai segar.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2018.

Posted in: Sains Veterinar

KEHAMILAN SIHAT BOLEH DIRANCANG

Oleh: Nik Hazlina Nik Hussain

Sebelum seseorang wanita itu hamil, beberapa panduan kehamilan sihat yang dirancang yang dikenali sebagai kehamilan yang dirancang perlu diketahui. Hal ini penting supaya kehamilan berakhir dengan keceriaan dan menjadi suatu perkara yang sangat
menggembirakan dalam fasa kehidupan wanita.

Tempoh kehamilan juga sepatutnya menjadi masa yang paling sesuai bagi wanita untuk mula menjaga diri dengan baiknya dari segi fizikal dan emosi. Wanita hamil perlu memberikan peluang terbaik kepada dirinya untuk melalui proses kehamilan yang bebas daripada masalah dan memperoleh bayi yang sihat. Hal ini dapat tercapai apabila beberapa panduan yang mudah, diikuti.

Secara umumnya, ada beberapa panduan untuk memperoleh kehamilan sihat. Antaranya termasuklah merancang lawatan antenatal sejak peringkat awal, menjaga pemakanan dengan baiknya, berhati-hati tentang kebersihan makanan, mengambil asid folik tambahan dan memakan makanan berkhasiat.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2018.

LAWATAN ANTENATAL JANGAN DIABAIKAN

Oleh: Nik Hazlina Nik Hussain

Apabila seseorang itu hamil, ada beberapa perkara yang biasanya perlu dilakukan. Antaranya termasuklah lawatan antenatal. Lawatan antenatal ialah lawatan yang dilakukan oleh wanita hamil ke klinik sebelum kelahiran anaknya. Dalam lawatan antenatal, lawatan pertama ke klinik dilakukan pada minggu ke-12 kehamilan. Lawatan ini juga dikenali sebagai tempahan, iaitu lawatan yang paling penting bagi wanita hamil.

Lawatan ini memerlukan tempoh pemeriksaan yang agak lama berbanding dengan lawatan yang seterusnya.Wanita hamil dinasihati untuk menjalani pemeriksaan di klinik sekali sebulan (setiap empat minggu) hingga minggu ke-28 bagi kes yang tidak mempunyai masalah.

Setelah itu, lawatan ke klinik perlu dilakukan lebih kerap, iaitu pada setiap dua minggu, hingga minggu ke-36, dan setiap minggu pada bulan akhir. Ujian rutin dilakukan oleh doktor atau jururawat pada setiap lawatan. Hal ini perlu dilakukan untuk memastikan bayi membesar secara normal.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik November 2018.

PENYAKIT KUKU DAN MULUT JANGKITI HAIWAN

Oleh: Azri Adzhar

Penternakan haiwan ialah bidang yang berpotensi untuk memberikan keuntungan yang lumayan kepada pengusahanya apabila ancaman penyakit dapat diatasi dengan sebaik-baiknya. Satu daripada penyakit yang mengancam ternakan ialah penyakit kuku dan mulut (FMD). Penyakit ini ialah penyakit haiwan berkuku telapuk, seperti lembu, kerbau, kambing,biri-biri, babi dan rusa. Penyakit ini berlaku disebabkan oleh virus Aphthovirus daripada keluarga Picornaviridae.

Penyakit ini berbeza daripada penyakit kaki, tangan dan mulut (HFMD) manusia yang menyerang kanak-kanak. Penyakit HFMD berlaku disebabkan oleh virus Coxsackie dan Enterovirus 71 daripada genus Enterovirus. Kedua-dua virus Aphthovirus dan Enterovirus ini bersifat spesifik spesies. Hal ini bermakna manusia tidak mungkin menghidap FMD, manakala haiwan pula tidak mungkin menghidap HFMD.

Wabak HFMD yang signifikan di Malaysia berlaku pada tahun 1997, iaitu diSarawak. Dalam wabak ini, 31 kanak-kanak mati disebabkan oleh masalah jantung, iaitusatu daripada ciri penyakit HFMD.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik November 2018.

Posted in: Sains Veterinar