Fasa Fajar Sidik

Oleh: KASSIM BAHALI

Fajar kizib dengan cahayanya yang menegak.

Fajar mempunyai kepentingan yang tersendiri dalam Islam. Dalam Islam, fajar terbahagi kepada dua jenis, iaitu fajar kizib (bermaksud dusta dalam bahasa Arab) dan fajar sidik (bermaksud benar dalam bahasa Arab).

Fajar kizib ialah cahaya yang muncul di ufuk timur sebagai tanda berakhirnya malam, tetapi cahaya ini sangat malap dan belum memancarkan rona kemerah-merahan. Fajar sidik ialah cahaya yang muncul sesudah fajar kizib dan menampakkan rona yang kemerah-merahan. Fajar sidik ialah fenomena astronomi yang menjadi penentu awal bagi waktu subuh dan permulaan waktu untuk menahan diri daripada makan dan minum bagi orang yang berpuasa.

Berdasarkan Ensiklopedia Islam, fajar ialah pancaran cahaya atau sinar Matahari di ufuk timur sebelum Matahari terbit. Fajar sidik ialah cahaya putih yang menyerlah secara melintang di ufuk timur. Keamatan cahaya fajar ketika muncul adalah malap, kemudian bertambah cerah secara beransur-ansur sehingga Matahari terbit. Fajar sidik berakhir setelah Matahari muncul perlahan-lahan di ufuk timur.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Mac 2019.

Posted in: Astronomi

Fasa Fajar Sidik

Oleh: KASSIM BAHALI

Fajar mempunyai kepentingan yang tersendiri dalam Islam. Dalam Islam, fajar terbahagi kepada dua jenis, iaitu fajar kizib (bermaksud dusta dalam bahasa Arab) dan fajar sidik (bermaksud benar dalam bahasa Arab).

Fajar kizib ialah cahaya yang muncul di ufuk timur sebagai tanda berakhirnya malam, tetapi cahaya ini sangat malap dan belum memancarkan rona kemerah-merahan. Fajar sidik ialah cahaya yang muncul sesudah fajar kizib dan menampakkan rona yang kemerah-merahan. Fajar sidik ialah fenomena astronomi yang menjadi penentu awal bagi waktu subuh dan permulaan waktu untuk menahan diri daripada makan dan minum bagi orang yang berpuasa.

Berdasarkan Ensiklopedia Islam, fajar ialah pancaran cahaya atau sinar Matahari di ufuk timur sebelum Matahari terbit. Fajar sidik ialah cahaya putih yang menyerlah secara melintang di ufuk timur. Keamatan cahaya fajar ketika muncul adalah malap, kemudian bertambah cerah secara beransur-ansur sehingga Matahari terbit. Fajar sidik berakhir setelah Matahari muncul perlahan-lahan di ufuk timur.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Februari 2019.

Posted in: Astronomi

Gerhana Separa Matahari

Oleh: Kassim Bahali

Tirai acara astronomi 2019 dimulakan dengan gerhana Matahari. Gerhana yang berlaku pada kali ini ialah gerhana Matahari yang pertama daripada tiga gerhana Matahari yang berlaku pada tahun 2019. Gerhana Matahari pada kali ini dikategorikan
sebagai gerhana separa.

Gerhana Matahari ialah fenomena yang berlaku sejak zaman dahulu yang menarik perhatian manusia untuk memerhatikan dan mengkajinya. Peminat dan pencerapnya sanggup berkorban untuk pergi ke lokasi gerhana walaupun jaraknya beribu-ribu kilometer semata-mata untuk melihat gerhana secara langsung.

Aktiviti melihat dan memerhatikan gerhana Matahari dengan pandangan mata kasar ialah suatu kepuasan kerana fenomena gerhana Matahari ialah suatu yang menakjubkan. Fenomena ini menakjubkan kerana bintang yang terang dan saiznya yang 1.3 juta kalisaiz Bumi ini hilang cahayanya beberapa ketika apabila ditutupi oleh Bulan yang saiznya lebih kecil berbanding dengan Bumi dan Matahari. Sebagai kesannya, waktu siang yang terang beransur-ansur malap.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Januari 2019.

Posted in: Astronomi

APLIKASI WAKTU SOLAT BANTU PENUMPANG PESAWAT PENERBANGAN

Oleh: Kassim Bahali

Berdasarkan statistik daripada Pusat Aviasi dan Lapangan Terbang Malaysia (CAPA), Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA) mengendalikan lebih daripada 50 juta penumpang pesawat penerbangan pada tahun 2017. Sebahagian besar daripada penumpang pesawat ini (yang bermusafir), termasuklah krew pesawat ialah yang beragama Islam. Sebagai Muslim, tanggungjawab untuk menunaikan ibadat solat perlu dilaksanakan walaupun berada di dalam pesawat penerbangan.

Ada masalah yang dihadapi oleh penumpang yang menaiki pesawat penerbangan awam. Masalah ini adalah untuk mengetahui waktu solat atau waktu berbuka puasa ketika berada di dalampesawat yang berada pada ketinggian 30ribu kaki di udara. Apabila tiada panduan waktu solat yang disediakan di dalam pesawat, timbul kegusaran kepada penumpang untuk menunaikan solat.

Dengan bilangan penumpang pesawat yang makin meningkat pada setiap tahun, keperluan untuk menyelesaikan masalah yang dihadapi oleh penumpang Muslim, iaitu mengetahui waktu solat di dalam pesawat dengan tepatnya, menjadi penting. Oleh sebab itu, kajian waktu solat dalam penerbangan dilakukan oleh Persatuan Falak Syar’i Malaysia (PFSM) dengan kerjasama Jabatan Kemajuan Islam (JAKIM) dan Sistem Penerbangan Malaysia (MAS).

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2018.

Posted in: Astronomi

BURUJ PEGASUS SEGI EMPAT BESAR

Oleh: Kassim Bahali

Langit malam yang cerah dihiasi objek cakerawala, sepertiburuj. Buruj dikenali sejak tamadun awal manusia. Adacatatan sejarah tentang buruj. Al-Quran juga menyatakan perihal buruj.

Pada abad kedua, Ptolemy, ahli falak Mesir, menyenaraikan 48 buruj di langit pada zaman itu. Ptolemy dilahirkan pada tahun 100 Miladi dan menetap di Alexandaria (Iskandariah) di Mesir. Beliau ahli matematik, ahli geografi dan ahli nujum. Beliau menghasilkan karya astronomi yang hebat, iaitu Almagest, yang menjadi rujukan bagi sarjana Byzantine, sarjana Islam dan sarjana Eropah.

Pengkata logan buruj satu daripada sumbangan Ptolemy yang diiktiraf sehingga kini. Ada 48 buruj yang dikatalogkannya. Antaranya termasuklah buruj Aries, Auriga, Capricon, Sagitarius, Leo, Taurus dan Pegasus. Buruj Pegasus lebih dikenali sebagai buruj segi empat besar kerana bentuknya seperti satu segi empat. Buruj ini terletak di hemisfera utara. Bagi penduduk di hemisfera utara, Pegasus dapat dilihat pada akhir musim panas sehingga musim luruh. Bagi penduduk di hemisfera selatan, Pegasus dapat dilihat pada akhir musim sejuk sehingga musim bunga. Bagi penduduk yang tinggal berdekatan dengan khatulistiwa, buruj ini dapat dilihat antara bulan Julai hingga bulan Disember.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik November 2018.
Posted in: Astronomi

ANTARES BINTANG RAKSASA

Oleh: Kassim Bahali

Bintang yang dilihat menghiasi langit malam kelihatan seperti titik cahaya yang sama halus, tetapi sebenarnya setiap saiz bintang ini berbeza antara satu dengan lain. Malah, ada bintang yang mempunyai saiz yang lebih besar daripada Matahari. Matahari sejenis bintang yang mempunyai diameter 139 1016 kilometer berbanding dengan Bumi yang hanya mempunyai diameter 12 742 kilometer. Bintang lain yang saiznya lebih besar daripada Matahari ialah Antares. Antares terletak di dalam buruj Scorpio atau Aqrab dalam bahasa Arab.

Buruj Scorpio ialah satu daripada buruj dalam kelompok 48 buruj yang dinyatakan oleh Ptolemy, ahli astronomi Mesir yang hidup pada abad kedua Miladi. Buruj ini boleh dilihat dengan pandangan mata kasar dan berbentuk seperti kala jengking. Buruj ini terletak berhampiran dengan galaksi Bimasakti. Bintang yang paling terang di dalam buruj Scorpio ialah Antares. Bintang Antares kelihatan berwarna kemerahan. Antares terletak pada jarak 550 tahun cahaya dari Bumi.

Kata Antares berasal daripada bahasa Greek yang bermaksud saingan Marikh kerana warnanya seakan-akan sama seperti Marikh. Selain itu, ada ahli astronomi yang menyatakan bahawa kata ini bersempena dengan nama pahlawan dan penyair Arab yang terkenal pada era sebelum Islam, iaitu Antarah ibn Shaddad. Beliau antara 10 penyair yang terkenal dengan keindahan syairnya yang dikenali sebagai Mualaaqat (kalung perhiasan) kerana keindahannya seperti kalung perhiasan wanita. Sepuluh syair terbaik ini digantung pada dinding Kaabah sebagai satu penghormatan kepada penyair berkenaan.

Kedudukan Antares di langit pada awal bulan Oktober 2018.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Oktober 2018.

Posted in: Astronomi

PROXIMA CENTAURI BERHAMPIRAN DENGAN BUMI

Oleh: Kassim Bahali

Bintang ialah hiasan langit pada waktu malam. Jika tiada bintang di langit pada waktu malam, langit kelihatan hitam pekat dan sangat menakutkan. Dengan adanya berjuta-juta bintang yang menghiasi langit, langit kelihatan indah dan memberikan ketenangan apabila dilihat. Bintang yang kelihatan seperti titik kecil cahaya yang berkelipan di langit menambahkan seri langit malam. Bintang ini kelihatan kecil disebabkan oleh kedudukannya yang sangat jauh dari Bumi.

Oleh sebab jarak bintang yang sangat jauh dari Bumi, ukuran jarak, seperti kilometer, tidak sesuai digunakan. Hal ini dikatakan demikian kerana bilangan angka yang terlalu panjang terpaksa digunakan dan menjadikannya sukar disebut. Oleh hal yang demikian, ahli astronomi menentukan jarak sesuatu bintang berdasarkan tempoh cahaya yang diambil dari satu bintang untuk tiba di Bumi.

Cahaya bergerak lurus di dalam vakum dengan sangat pantas, iaitu dengan kelajuan 300 ribu kilometer per saat. Dalam tempoh 10 saat, cahaya bergerak sejauh tiga juta kilometer. Dalam tempoh satu jam pula, cahaya bergerak sejauh 1080 juta kilometer. Cahaya matahari memerlukan tempoh lapan minit untuk tiba di Bumi. Jarak antara Matahari dengan Bumi pula ialah 150 juta kilometer.

Jarak antara Bumi dengan Proxima Centauri dan Matahari.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik September 2018.

Posted in: Astronomi

ZUHRAH PLANET PALING PANAS

Oleh: Kassim Bahali

Dalam bidang astronomi Islam, planet kedua dalam sistem suria dikenali sebagai Zuhrah yang berasal daripada kata Arab yang bermaksud kecerahan atau kecerlangan. Planet ini dikenali sejak zaman dahulu. Berdasarkan catatan sejarah, laluan Zuhrah di langit diplot sejak milenium kedua Sebelum Masihi.

Berdasarkan definisi Kesatuan Astronomi Antarabangsa (IAU) 2006, planet ialah satu jasad samawi di dalam sistem suria yang mengorbit Matahari, mempunyai cukup jisim untuk keseimbangan hidrostatik yang menyebabkan bentuk planet menjadi bulat atau hampir bulat, dan tidak ada jiran atau jasad yang berdekatan dengan orbitnya.

Rajah 1 Elongasi Zuhrah.

Oleh sebab itu, jelaslah bahawa Zuhrah ialah jasad dalam sistem suria, mempunyai bentuk yang bulat dan tidak ada objek lain di dalam orbitnya. Hal ini bermakna, Zuhrah ialah sebuah planet yang memenuhi definisi ini.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: Astronomi

GERHANA PENUH BULAN PALING LAMA

Oleh: Kassim Bahali

Gerhana penuh Bulan pada bulan Julai ini ialah gerhana penuh kali kedua pada tahun2018. Gerhana pertama pada tahun 2018 berlaku pada 31 Januari 2018. Gerhana Bulankali ini berlaku dalam tempoh yang lebih lama berbanding dengan gerhana pada bulanJanuari 2018.

Oleh hal yang demikian, banyakorang berpeluang untuk melihatgerhana pada kali ini dengan lebihlama berbanding dengan gerhanaBulan sebelumnya. Tempoh gerhanabergantung pada laluan Bulan yangmelintasi atau memasuki kawasanbayang Bumi. Bentuk bayang Bumiseperti satu bulatan gelap yang sangatbesar di angkasa kerana mengikutbentuk sfera Bumi. Tempoh gerhanapenuh lebih panjang jika laluan Bulanberada di tengah-tengah bulatanberbanding dengan laluan yang beradadi tepi bulatan bayang.

Fenomena gerhana Bulan berlakuapabila seluruh atau sebahagiandaripada Bulan memasuki bayangBumi. Bayang Bumi terhasil disebabkanoleh cahaya matahari yang dihalangoleh Bumi yang menyebabkan bayangBumi mengunjur ke angkasa. Adadua bahagian bayang bumi, iaitubahagian dalam dan luar bayang. Bayang yang berada di bahagian dalam dikenali sebagai umbra, manakala bayang bahagian luar dikenali sebagai penumbra.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Julai 2018.

Posted in: Astronomi

BADAI MATAHARI PASTI BERLAKU

Oleh: Ramli Abu Samad

Matahari objek bebola yang terdiri daripada gas hidrogen dan helium, juga sebutir bintangdalam kategori bintang sederhana atau sedang di alam sejagat. Matahari ialah indukbagi sembilan planet yang mengelilinginya dalam sistem Tatasuria dan jisim yang palingbesar, iaitu lebih kurang 99.8% berbanding dengan semua jisim lain yang ada di dalam sistem ini.

Matahari juga dikenali sebagai kawah nuklear. Bintang ini menjana pelakuran nuklear sejak kewujudannya, iaitu lebih kurang lima bilion tahun yang lalu. Kerja rutinnya ialah penyemburan haba, cahaya, gas panas, angin suria dan pelbagai radiasi ke alam suria. Kerja suria ini berterusan dalam tempoh 4.5 bilion tahun lagi sebelum mengalami proses supernova yang menjadi ketibaan ajalnya.

Matahari mengawal peredaran semua planet. Semua gerakan menjadi teratur disebabkan oleh gaya graviti Matahari. Bumi bergerak dengan kelajuan 108 ribu kilometer sejam dalam satu perjalanan yang melengkapkan satu pusingan mengelilingi Matahari. Matahari pula bergerak pada kelajuan 50 kilometer sesaat untuk mengikuti graviti pusat pada galaksi Bimasakti.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: Sains Angkasa