AGRETUM L. TUMBUHAN UBATAN

Oleh: Wei Cheong

Ageratum L. ialah tumbuhan herba yang digunakan secara tradisional di seluruh dunia, khususnya di kawasan tropika dan subtropika. Kata Ageratum berasal daripada bahasa Yunani, iaitu “a geras” yang bermaksud tidak uzur dan merujuk kemandirian tumbuhan ini di sekitarannya.

Nama Inggeris bagi tumbuhan ini ialah “goat weed” atau “billy goat weed”. Nama ini diberikan kepada tumbuhan ini disebabkan oleh baunya yang pelik, iaitu menyerupai kambing, selain disukai oleh masyarakat Australia. Nama lain bagi tumbuhan ini ialah “menstrato” dan “catinga-de-bode”.

Tumbuhan ini biasanya ditemukan di kawasan yang menjadi tempat pembuangan, kawasan lapang yang terbiar, kebun dan hutan belukar, serta kadangkala ditemukan di tepi jalan. Tumbuhan ini berasal daripada keluarga Asteraceae. Kebanyakan tumbuhan dalam keluarga ini ialah tumbuhan herba.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Oktober 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

Erythrina Baik Pulih Tanah

Oleh: Lou Wei Cheong

Tumbuhan genus Erythrina ialah tumbuhan yang berasal daripada keluarga Fabaceae. Genus bagi tumbuhan ini mempunyai lebih kurang 120 spesies dari kawasan tropika sehingga subtropika dan dapat ditemukan, terutamanya di kawasan penanaman. Tumbuhan ini sesuai tumbuh di kawasan berpasir dan pada waktu monsun.

Antara spesies yang dapat ditemukan di Malaysia termasuklah Erythrina crista-galli (Cockscomb tree), E. Fusca (Purple coral tree), E. Glauca, E. Subumbrans (December tree), E. Poepiggiana (Flaming coral tree), E. Corallodendron (pink coral tree), E. orientalis (Indian Coral tree atau Tiger’s Claw) dan E. Variegata (variegated coral tree). Tumbuhan ini dikenali dengan pelbagai nama. Di Malaysia, tumbuhan ini dikenali sebagai dadap, dedap atau derdap. Dalam bahasa Inggeris pula, tumbuhan ini dikenali sebagai Coral tree.

Ketinggian tumbuhan ini dapat mencapai sekurang-kurangnya 100 kaki. Tumbuhan ini biasanya ditanam sebagai benteng di kawasan penanaman, seperti kawasan tanaman kopi atau koko. Di samping itu, tumbuhan ini berperanan untuk membaik pulih tanah dari segi kitar nitrogen.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Januari 2019.

Posted in: Sains Tumbuhan

SETUMBAK MERAH BUKAN SEKADAR RUMPAI

Oleh: Wei Chong

Setumbak merah atau Emilia Cass. berasal daripada keluarga Asteraceae. Genus bagi tumbuhan ini mempunyai lebih kurang 116 spesies. Tumbuhan daripada genus ini kompleks disebabkan oleh kepelbagaian variasi spesiesnya. Pengenalan spesies tumbuhannya sukar kerana proses pengeringan menyebabkan beberapa ciri penting dalam proses pengenalan tumbuhan ini hilang.

Populasi genus tumbuhan ini bertaburan luas di sekitar kawasan tropika dan subtropika. Selain itu, ciri tertentu dikenal pasti oleh pengkaji bagi spesies tumbuhan ini. Hal ini ditumpukan terhadap cara hidup, bentuk, tekstur, bahagian sisi daun, bentuk dan panjang reseptakel, kehadiran floret serta warnanya, panjang dan bentuk korola, serta permukaan aken. Nama lain bagi tumbuhan ini ialah “Cupid’s Shaving Brush”, “Clavelito”, “Ying Rong Hua”, “Clavelillo” dan “Pincelito”.

Tumbuhan ini dapat hidup antara satu tahun hingga dua tahun. Batang tumbuhan ini tumbuh secara menegak dan bercabang. Namun begitu, ada juga batangnya yang tumbuh tanpa cabang. Ketinggian tumbuhan ini yang direkodkan adalah antara 100–150 cm. Tumbuhan yang bersaiz kecil pula mempunyai ketinggian antara 10–20 cm.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

ECLIPTA L. ANTIRADANG

Oleh: Lou Wei Cheong

Eclipta L. ialah tumbuhan herba yang dapat ditemukan pada sepanjang tahun. Tumbuhan ini juga dikenali sebagai tumbuhan rumpai. Taburannya didapati di kawasan yang berketinggian hingga 6000 kaki. Tumbuhan ini turut dikenali sebagai “False Daisy”, “Bhringaraj”, “Bhangra”, “Karisilakanni”, “Maakaa”, “Kehraj”, “Karisalakanni”, “Pungjsang” dan “Yerba−De−Tago”.

Tumbuhan ini berasal daripada keluarga Asteraceae dan mempunyai taburan yang luas di India, Sri Lanka, Nepal, China, Thailand, Indonesia, Malaysia, Filipina dan Brazil. Tumbuhan ini biasanya ditemukan di kawasan tempat pembuangan, tempat terbiar, tepi jalan, kawasan berpaya, kawasan belukar, kawasan padi, kawasan berbukit dan di tempat aliran air serta tangki.

Spesies tumbuhan ini tumbuh dengan cara tersebar luas dan menegak. Ketinggiannya dapat mencapai hingga tiga kaki. Tumbuhan ini digunakan sebagai ubat tradisional di kawasan tropika dan subtropika, terutamanya di Selatan Amerika, Asia dan Afrika. Nama genus ini berasal daripada bahasa Yunani yang bermaksud kekurangan, iaitu merujuk buahnya yang tidak mempunyai bulu halus.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik November 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

BUAH AJAIB POKOK SERIBU MANIS

Oleh: Chua Hun Pin

Pokok buah ajaib (Synsepalum dulcificum atau Sideroxylon dulcificum) ialah tumbuhan renek yang berasal dari Afrika Barat, khususnya Ghana dan Nigeria. Tumbuhan yang matang mengeluarkan bunga putih kecil yang terlindung di bawah pangkal helaian daun.

Bunga pokok ini berkembang menjadi buah jenis beri yang berbentuk lonjong yang berukuran antara 2 cm hingga 3 cm panjang. Buah ini seakan-akan bentuk buah kopi, berwarna hijau ketika muda dan berubah menjadi merah ceri setelah masak. Isi buahnya berwarna putih, mempunyai rasa masam dan manis, seperti strawberi. Setiap buahnya pula mengandungi satu biji.

Tumbuhan malar hijau ini berasal daripada keluarga Sapotaceae. Penemuan tumbuhan ini dilaporkan kali pertama pada tahun 1725 oleh pengkaji berbangsa Perancis, Chevalier des Marchais, dalamekspedisi ke Afrika Barat. Chevalier mengenali keunikan buah ajaib ini setelah memerhatikan amalan masyarakat orang asli yang mengunyah buah ini setiap kali sebelum makan.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik November 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

AGERATUM L. TUMBUHAN UBATAN

Oleh: Wei Cheong

Ageratum L. ialah tumbuhan herba yang digunakan secara tradisional di seluruh dunia, khususnya di kawasan tropika dan subtropika. Kata Ageratum berasal daripada bahasa Yunani, iaitu “a geras” yang bermaksud tidak uzur dan merujuk kemandirian tumbuhan ini di sekitarannya.

Nama Inggeris bagi tumbuhan ini ialah “goat weed” atau “billy goat weed”. Nama ini diberikan kepada tumbuhan ini disebabkan oleh baunya yang pelik, iaitu menyerupai kambing, selain disukai oleh masyarakat Australia. Nama lain bagi tumbuhan ini ialah “menstrato” dan “catinga-de-bode”.

Tumbuhan ini biasanya ditemukan di kawasan yang menjadi tempat pembuangan, kawasan lapang yang terbiar, kebun dan hutan belukar, serta kadangkala ditemukan di tepi jalan. Tumbuhan ini berasal daripada keluarga Asteraceae. Kebanyakan tumbuhan dalam keluarga ini ialah tumbuhan herba.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Oktober 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

ULAT MULUNG MAKANAN EKSOTIK

Oleh: Chua Hun Pin

Negeri Sarawak yang turut dikenali sebagai Bumi Kenyalang amat terkenal dengan pelbagai jenis sumber makanan istimewa yang jarang-jarang ditemukan di tempat lain. Antaranya termasuklah makanan tradisional yang berasaskan ulat, seperti ulat mulung.

Ulat mulung dikenali sebagai ulat sagu atau ulat rumbia kerana diperoleh daripada batang pokok sagu. Ulat mulung berwarna putih kekuningan. Saiznya sebesar ibu jari dengan berat lebih kurang lapan gram. Dalam kalangan masyarakat tempatan, ulat ini turut dikenali sebagai si’at (bahasa Melanau), sokot (bahasa Bidayuh) dan tendoh (bahasa Iban).

Ulat mulung ialah larva kumbang buyun (Rhynchophorus ferrugineus dan Rhynchophorus vulneratus) yang juga dikenali sebagai kumbang belalai atau kumbang gajah. Kumbang dewasa ini bertelur di dalam batang pokok sagu. Telur ini menetas menjadi ulat mulung. Selain kumbang buyun, larva spesies Rhynchophorus lain turut dijadikan sebagai makanan di negara lain, termasuklah R. phoenicis di Afrika dan R. palmarum di negara barat.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

FAKTOR ABIOTIK ORGANISMA

Oleh: Syazuani Mohd. Shariff

Habitat diterjemahkan sebagai tempat tinggal bagi setiap organisma. Habitat dipilihberdasarkan beberapa faktor. Antaranya termasuklah faktor abiotik. Faktor ini terdiridaripada benda bukan hidup yang dapat mempengaruhi taburan organisma disesuatu tempat. Contoh faktor abiotik ialah kemasinan, keamatan cahaya, kepekatan nutrienkelembapan, suhu dan iklim.

Kemasinan didefinisikan sebagai kepekatan garam di dalam air dan tanah. Kadar kemasinan air menyebabkan berlakunya proses osmosis di dalam badan organisma yang boleh menyebabkan kematian jika tidak ditangani dengan baiknya. Kawasan bakau sering mengalami tahap kemasinan yang berubah-ubah kerana dipengaruhi oleh pasang surut air laut, musim hujan dan gerakan air sungai.

Bagi sesetengah pokok, seperti pokok bakau, ada satu sistem, iaitu daunnya mempunyai kelenjar garam yang berfungsi untuk mengeluarkan garam yang berlebihan. Hal ini untuk mengelakkan berlakunya proses osmosis. Laut mati di Jordan juga mempunyai tahap kemasinan yang sangat tinggi sehingga menyebabkan tiada tumbuhan hidup di kawasan itu.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: Sains Tumbuhan

CENDAWAN LIAR Selamat Dimakan?

Oleh: Noor Azrieda A.R. dan Salmiah U.

Cendawan mengandungi antara 10% – 30% protein. Kandungan protein cendawan melebihi kandungan protein tumbuhan dan setanding dengan protein haiwan. Kandungan lemak di dalam cendawan, rendah, iaitu antara 1.8% – 6.4%. Cendawan mengandungi 28% karbohidrat. Cendawan kaya dengan vitamin B12 yang jarang-jarang didapati di dalam sayur dan sedikit vitamin A, D dan E.

Kandungan vitamin cendawan setanding atau lebih baik berbanding dengan sayur. Namun begitu, kandungan air di dalam cendawan segar, tinggi, iaitu antara 85% – 95% berbanding dengan cendawan kering, iaitu antara 5% – 20%. Oleh sebab itu, cendawan sesuai dijadikan sebagai sumber makanan.

Cendawan juga dapat dijadikan sebagai sumber ubat. Polisakarida atau gula kompleks daripada Ganoderma lucidum, iaitu ganopoli, yang dikaji secara saintifik didapati dapat membantu menghalang pembentukan kanser. Namun begitu, bahan ini tidak dapat merawat kanser.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mac 2018

Posted in: Sains Tumbuhan