PERIUK KERA TUMBUHAN KARNIVOR

Oleh: Sulidzah Rainin

Alam tumbuhan alam yang penuh misteri. Ada pelbagai tumbuhan yang pelik dan unik di alam ini. Tumbuhan karnivor antara tumbuhan yang dianggap sebagai misteri dan unik. Hutan hujan tropika satu daripada habitat semula jadi yang menjadi tempat kediaman bagi tumbuhan misteri ini.

Kepelbagaian flora dan fauna menjadikan hutan hujan tropika kaya dengan jumlah spesies tumbuhan dan haiwan. Di hutan hujan tropika, ada sejenis tumbuhan karnivor atau tumbuhan pemakan haiwan yang dikenali sebagai periuk kera. Secara umumnya, tumbuhan dinamakan berdasarkan bentuk fizikalnya yang menyerupai benda tertentu. Walau bagaimanapun, faktor lain juga mempengaruhi nama yang diberikan kepada tumbuhan.

Pokok periuk kera mendapat namanya berdasarkan bentuknya yang seakan-akan periuk yang mempunyai penutup. Di seluruh dunia, ada 700 spesies tumbuhan karnivor yang direkodkan. Spesies yang terbesar dalam kumpulan tumbuhan karnivor ialah spesies periuk kera atau Nepenthes spp.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik September 2018.

Posted in: Flora

DURIAN BELANDA ANTIPARASIT

Oleh: Chee Beng Jin

Durian belanda atau Annona muricata sejenis pokok renek bersaiz kecil yang dapat membesar sehingga mencapai ketinggian 10 m. Batang pokok durian belanda agak unik kerana bercabang pada bahagian pangkal. Bentuk daunnya bujur panjang dan tersusun secara berselang-seli. Permukaan atas daunnya berkilat dan berwarna hijau tua, manakala warna permukaan bawahnya hijau muda dan pudar.

Durian belanda ialah tumbuhan tidak bermusim dan dapat membiak menerusi biji benih atau keratan batang. Bunga durian belanda jenis tunggal dan terbentuk pada batang, dahan atau hujung ranting. Bunganya berwarna hijau kekuningan yang mempunyai tiga sepal yang berbentuk segi tiga dengan enam kelopak bunga.

Buah durian belanda berbentuk bujur runcing dan sedikit melengkok. Buah ini terbentuk daripada cantuman buah kecil. Warna buahnya hijau tua dan mempunyai duri pendek yang lembut. Isinya berserat, lembut dan berjus, serta ada biji yang berwarna hitam dan berkilat.

Fakta Menarik:

1. Buah durian belanda mengandungi kandungan serat dapat dimakan yang agak tinggi, iaitu 67%, dan kaya dengan sumber vitamin B (0.07 mg/100 g pulpa) dan vitamin C (20 mg/100 g pulpa).

2. Berdasarkan kajian sains makanan dan nutrisi, buah ini mempunyai banyak bahan mineral utama, seperti kalium, kalsium, natrium, kuprum, magnesium dan ferum, di dalam buahnya. Oleh sebab itu, pengambilan buah ini dapat membekalkan zat ini kepada badan manusia.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik September 2018.

Posted in: Herba

TUNTUNG LAUT TERANCAM

Oleh: Azlina Su

Callagur borneoensis atau tuntung laut ialah spesies yang terancam. Haiwan ini unik kerana habitatnya di sungai, tetapi bertelur di kawasan pantai berpasir. Tuntung laut dapat dikenali berdasarkan tanda merah pada bahagian kepalanya dan bilangan jari kakinya, iaitu lima jari. Bilangan jari ini berbeza daripada spesies tuntung sungai yang mempunyai empat jari kaki sahaja dan saudara terdekat bagi spesies ini.

Cangkerang tuntung laut berwarna keputihan dan sangat keras. Tuntung laut termasuk dalam kategori Filum Chordata, kelas Reptilia, order Testudines dan keluarga Emididae, iaitu sama seperti tuntung sungai, Batagur baska. Nama tempatan lainnya ialah “painted batagur”, “saw-jawed turtle” dan “three-striped Batagur”.

Spesies ini dikategorikan oleh Kesatuan Antarabangsa untuk Pemuliharaan Alam (IUCN) sebagai spesies yang sangat terancam dan disenaraikan dalam buku Red List of Threated Animals 1994 bersama-sama dengan 316 lagi spesies reptilia, seperti “river terrapin”, “radiated tortoise” dan “chinese alligator”. Malaysia satusatunya negara yang populasi spesies ini masih wujud dengan anggaran bilangan hanya mencapai beberapa ribu ekor.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: Konservasi

PEPIJAT PENYEDAP RASA

Oleh: Chee Beng Jin

Pepijat atau Elettariopsis curtisii ialah tumbuhan herba tahunan yang berasal daripada keluarga halia. Pepijat mempunyai rizom yang berbentuk tirus dan panjang. Rizomnya diliputi oleh selaput yang longgar dan tumbuh menjalar hampir di permukaan atas tanah.

Daun pepijat berbentuk lanseolat yang melebar pada bahagian tengah dan menyempit pada tangkai daunnya. Saiz rumpun ini biasanya boleh mencapai 1 m tinggi. Dalam satu rumpunnya ada antara dua helai hingga lima helai daun. Selain itu, rumpun ini menghasilkan bunga tunggal yang panjang dan runcing dari bawah permukaan tanah. Bunganya berwarna putih kekuningan. Pepijat sering ditemukan tumbuh dengan baiknya di kawasan pinggiran hutan tanah pamah yang lembap dan mempunyai teduhan.

Herba ini mempunyai banyak kegunaan. Pepijat ialah sayur penyedap rasa dan digunakan dalam masakan tradisi masyarakat Melayu. Herba ini juga dapat membekalkan khasiat kepada ibu selepas bersalin. Dalam hal ini, daun pepijat digunakan sebagai pembalut tungku untuk didemah pada bahagian perut. Pepijat juga sebahagian daripada ramuan yang disediakan sebagai mandian ketika berpantang. Selain itu, daunnya juga melegakan masalah pening kepala atau mabuk. Bahagian akarnya bersama-sama dengan akar tumbuhan lain dijadikan sebagai ramuan dalam amalan penjagaan kesihatan dalaman.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Julai 2018.

Posted in: Herba

KEHILANGAN EKOSISTEM KARANG

Oleh: Amlir Ayat

Dianggarkan bahawa lebih kurang 25% daripada jumlah spesies marin bergantung pada ekosistem terumbu karang. Oleh sebab itu, ekosistem ini dikatakan sebagai hutan hujan tropika marin. Hal ini dikatakan demikian kerana nilai estetikanya yang tidak ternilai dan faedah sosial dan ekonominya yang amat tinggi, terutamanya dari segi aktiviti perikanan dan pelancongan. Keuntungan fiskal bersih tahunan yang dihasilkan oleh ekosistem ini dianggarkan bernilai hampir RM120 bilion.

Kadar kepupusan karang yang makin tinggi ini amat membimbangkan. Hal ini bukan sahaja pada aspek estetikanya, tetapi juga kesan kehilangannya terhadap kesejahteraan sosioekonomi kehidupan manusia, khususnya dalam bidang perikanan dan pelancongan yang berasaskan marin.

Kegiatan manusia, seperti pembangunan di kawasan pantai, penangkapan ikan yang melampaui batas dan pencemaran, menyebabkan kehilangan 10% ekosistem. Kehilangan 15% lagi pula disebabkan oleh pemanasan permukaan lautan.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Julai 2018.

Posted in: SAINS MARIN

BAWANG HUTAN ANTIBAKTERIA

Oleh: Fouziah Alet

Bawang ialah bahan yang sangat sinonim dalam ramuan masakan di Malaysia. Bawang merah, bawang putih dan bawang besar adalah antara bawang yang sering digunakan dalam masakan. Selain digunakan dalam masakan, bawang ini juga dibuktikan mempunyai nilai dalam aktiviti biologinya.

Ada juga bawang yang jarang-jarang ditemukan, seperti bawang hutan. Walaupun tidak dikenali dengan meluasnya di Malaysia, bawang hutan atau Eleutherine palmifolia sangat dikenali di Indonesia, terutamanya di Kepulauan Kalimantan. Nama lain bagi bawang hutan ialah bawang dayak, bawang mekah, bawang hantu, bawang arab, bawang kapal dan bawang berlian.

Bawang hutan ialah tumbuhan daripada keluarga Iridaceae. Tumbuhan ini tumbuh dengan baiknya di kawasan terbuka dengan tanah yang kaya dengan humus dan kawasan yang berkelembapan tinggi. Bawang hutan tumbuh secara berkerumun, berkelompok dengan ukuran ketinggian yang mencapai lebih kurang 50 cm dan mempunyai umbi seperti bawang yang berwarna merah terang dengan permukaan yang licin. Daunnya berwarna hijau, panjang dengan hujung yang meruncing antara 15 cm – 50 cm dan lebar antara 2 cm – 5 cm. Daunnya mempunyai urat daun yang selari dan tepi daun yang licin. Bunganya pula berwarna putih.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: Herba

RUDRAKSHA BERSIFAT PARAMAGNETIK

Oleh: Chua Hun Pin

Pokok rudraksha daripada genus Elaeocarpusialah spesies pokok berkayu keras daripadakeluarga Tiliaceae. Kini, dianggarkan lebih kurang360 spesies Elaeocarpus tumbuh di kawasan tropikadan subtropika, termasuklah Nepal, Indonesia, India,Malaysia, China Selatan, Myanmar, Thailand, Australiadan Kepulauan Pasifik. Habitat pokok ini agak meluas,merangkumi dataran rendah sehingga tanah tinggi yangketinggiannya 2000 meter dari aras laut.

Pokok rudraksha bercirikan pohon berbatang tegak dengan ketinggian antara 10 m – 30 m. Daunnya berwarna hijau segar ketika muda. Secara bertahap, daun ini berubah menjadi merah seluruhnya sebelum gugur. Pokok rudraksha yang matang mengeluarkan bunga putih yang berbentuk loceng. Buah rudraksha berbentuk bulat dengan diameter antara 1.5 cm – 2.5 cm. Nama Elaeocarpus bermaksud buah berminyak berdasarkan bentuknya yang mirip buah zaitun.

Secara tradisionalnya, manik rudraksha dirangkaikan untuk membentuk kalung atau gelang sebagai mala atau tasbih bagi tujuan meditasi. Manik rudraksha juga digunakan dalam pembuatan aksesori fesyen dan hiasan diri, seperti anting-anting dan loket.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: Flora

Orkid Hantu Melayang di Udara

Oleh: Chua Hun Pin

Orkid hantu ialah sekumpulan orkid unik yang mengalami proses pengubahsuaian sehingga organ daunnya mengecil, bersifat sementara atau hampir tidak wujud. Dalam hal ini, seluruh tumbuhan hanya terdiri daripada akar sebagai alat untuk melekatkan dirinya pada batang pohon. Akar ini seperti dawai berwarna kelabu hijau yang kelihatan seperti akar orkid biasa.

Akar orkid hantu mengandungi pigmen klorofil pada lapisan permukaannya. Hal ini membolehkannya mengambil alih tugas daun bagi proses fotosintesis, selain menyerap air dan nutrien. Akar yang berisi ini menggantikan batang sebagai organ penyimpan air. Akar beberapa spesies orkid hantu turut mempunyai hubungan simbiosis dengan kulat mikoriza dan alga bagi tujuan perolehan zat makanan tambahan.

Habitat orkid hantu adalah di kawasan tropika Asia Tenggara, Afrika, Australia, Amerika Selatan dan Kepulauan Caribbean. Tumbuhan ini ialah epifit yang menumpang pada permukaan dahan pokok. Orkid tanpa daun ini merangkumi genus utama, seperti Chiloschista, Taeniophyllum, Dendrophylax, Polyrrhiza, Microcoelia dan Harrisella. Ada beberapa spesies Chiloschista dan Taeniophyllum yang dapat ditemukan di Malaysia.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mei 2018.

Posted in: Flora dan Fauna

Kacang-kacang Kawal Aras Glukosa

Oleh: Chee Beng Jin

Pokok kacang-kacang atau Aegiceras corniculatum sejenis tumbuhan yang renek atau bersaiz sederhana, yang dapat mencapai ketinggian lebih kurang 6 m. Pokok ini mempunyai daun berbentuk bujur membulat pada bahagian hujungnya dan tersusun secara berpusar atau berselang. Lapisan daunnya agak tebal, berwarna hijau berkilat pada lapisan atas dan hijau pudar pada lapisan bawah.

Bunganya berwarna putih, berbau harum dan tumbuh dalam bentuk jambak. Setiap jambak bunga terdiri daripada antara 15 – 25 kuntum bunga kecil. Buahnya berbentuk melengkung dengan hujung yang tirus tajam yang dihasilkan dalam jambak, berwarna hijau dan bertukar kepada merah apabila matang.

Kacang-kacang mempunyai taburan geografi yang luas dari India, Sri Lanka, selatan China, rantau Asia Tenggara, Australia dan Kepulauan Solomon. Habitatnya merangkumi kawasan sedikit berpasir di muara sungai, tebing yang berlumpur dan kawasan yang menghala ke daratan hutan pokok bakau.

Nama lain bagi pokok kacang-kacang ialah kachang hantu dan kuku lang laut (Malaysia), kayu sila, duduk agung, tudung laut, gigi gajah atau perpat kecil (Indonesia), batag-batag, bulali, dumanai, kindug-kindug, pipisik atau saging-saging (Filipina) dan kaya (Myanmar).

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik April 2018
Posted in: Herba

EPAL BA’KELALAN EPAL MALAYSIA

Mungkin, banyak rakyat Malaysia yang tidak menyangkabahawa buah epal boleh ditanam secara komersial diMalaysia. Walau bagaimanapun, di Kampung BudukNur yang terletak di Dataran Tinggi Ba’kelalan di bahagian timurlaut Sarawak, iaitu empat kilometer dari sempadan Malaysia-Kalimantan, hal ini dibuktikan sebaliknya. Di tempat ini, tanamanepal bukan sahaja lambang kerjasama bagi penduduk Buduk Nur,tetapi juga menjadi satu daripada ikon baharu ekopelanconganuntuk Ba’kelalan pada masa ini.
Buduk Nur satu daripada sembilan kampung di Ba’kelalan. Majoriti penduduknya tergolong dalam suku kaum Lun Bawang (orang gunung). Kedudukannya yang tinggi, iaitu tiga ribu meter dari aras laut, menjadikan cuaca di kawasan ini sejuk dan segar pada sepanjang tahun (siang, 25 °C dan malam, 15 °C). Oleh hal yang demikian, kawasan ini sesuai untuk tanaman buah temperat, seperti epal, oren dan avokado.
___

Rencara ini dipetik daripada Dewan Kosmik September 2017.

Sila dapatkan borang langganan untuk urusan langganan.

Posted in: Botani