ANTARES BINTANG RAKSASA

Oleh: Kassim Bahali

Bintang yang dilihat menghiasi langit malam kelihatan seperti titik cahaya yang sama halus, tetapi sebenarnya setiap saiz bintang ini berbeza antara satu dengan lain. Malah, ada bintang yang mempunyai saiz yang lebih besar daripada Matahari. Matahari sejenis bintang yang mempunyai diameter 139 1016 kilometer berbanding dengan Bumi yang hanya mempunyai diameter 12 742 kilometer. Bintang lain yang saiznya lebih besar daripada Matahari ialah Antares. Antares terletak di dalam buruj Scorpio atau Aqrab dalam bahasa Arab.

Buruj Scorpio ialah satu daripada buruj dalam kelompok 48 buruj yang dinyatakan oleh Ptolemy, ahli astronomi Mesir yang hidup pada abad kedua Miladi. Buruj ini boleh dilihat dengan pandangan mata kasar dan berbentuk seperti kala jengking. Buruj ini terletak berhampiran dengan galaksi Bimasakti. Bintang yang paling terang di dalam buruj Scorpio ialah Antares. Bintang Antares kelihatan berwarna kemerahan. Antares terletak pada jarak 550 tahun cahaya dari Bumi.

Kata Antares berasal daripada bahasa Greek yang bermaksud saingan Marikh kerana warnanya seakan-akan sama seperti Marikh. Selain itu, ada ahli astronomi yang menyatakan bahawa kata ini bersempena dengan nama pahlawan dan penyair Arab yang terkenal pada era sebelum Islam, iaitu Antarah ibn Shaddad. Beliau antara 10 penyair yang terkenal dengan keindahan syairnya yang dikenali sebagai Mualaaqat (kalung perhiasan) kerana keindahannya seperti kalung perhiasan wanita. Sepuluh syair terbaik ini digantung pada dinding Kaabah sebagai satu penghormatan kepada penyair berkenaan.

Kedudukan Antares di langit pada awal bulan Oktober 2018.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Oktober 2018.

Posted in: Astronomi

PROXIMA CENTAURI BERHAMPIRAN DENGAN BUMI

Oleh: Kassim Bahali

Bintang ialah hiasan langit pada waktu malam. Jika tiada bintang di langit pada waktu malam, langit kelihatan hitam pekat dan sangat menakutkan. Dengan adanya berjuta-juta bintang yang menghiasi langit, langit kelihatan indah dan memberikan ketenangan apabila dilihat. Bintang yang kelihatan seperti titik kecil cahaya yang berkelipan di langit menambahkan seri langit malam. Bintang ini kelihatan kecil disebabkan oleh kedudukannya yang sangat jauh dari Bumi.

Oleh sebab jarak bintang yang sangat jauh dari Bumi, ukuran jarak, seperti kilometer, tidak sesuai digunakan. Hal ini dikatakan demikian kerana bilangan angka yang terlalu panjang terpaksa digunakan dan menjadikannya sukar disebut. Oleh hal yang demikian, ahli astronomi menentukan jarak sesuatu bintang berdasarkan tempoh cahaya yang diambil dari satu bintang untuk tiba di Bumi.

Cahaya bergerak lurus di dalam vakum dengan sangat pantas, iaitu dengan kelajuan 300 ribu kilometer per saat. Dalam tempoh 10 saat, cahaya bergerak sejauh tiga juta kilometer. Dalam tempoh satu jam pula, cahaya bergerak sejauh 1080 juta kilometer. Cahaya matahari memerlukan tempoh lapan minit untuk tiba di Bumi. Jarak antara Matahari dengan Bumi pula ialah 150 juta kilometer.

Jarak antara Bumi dengan Proxima Centauri dan Matahari.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik September 2018.

Posted in: Astronomi

ZUHRAH PLANET PALING PANAS

Oleh: Kassim Bahali

Dalam bidang astronomi Islam, planet kedua dalam sistem suria dikenali sebagai Zuhrah yang berasal daripada kata Arab yang bermaksud kecerahan atau kecerlangan. Planet ini dikenali sejak zaman dahulu. Berdasarkan catatan sejarah, laluan Zuhrah di langit diplot sejak milenium kedua Sebelum Masihi.

Berdasarkan definisi Kesatuan Astronomi Antarabangsa (IAU) 2006, planet ialah satu jasad samawi di dalam sistem suria yang mengorbit Matahari, mempunyai cukup jisim untuk keseimbangan hidrostatik yang menyebabkan bentuk planet menjadi bulat atau hampir bulat, dan tidak ada jiran atau jasad yang berdekatan dengan orbitnya.

Rajah 1 Elongasi Zuhrah.

Oleh sebab itu, jelaslah bahawa Zuhrah ialah jasad dalam sistem suria, mempunyai bentuk yang bulat dan tidak ada objek lain di dalam orbitnya. Hal ini bermakna, Zuhrah ialah sebuah planet yang memenuhi definisi ini.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: Astronomi

GERHANA PENUH BULAN PALING LAMA

Oleh: Kassim Bahali

Gerhana penuh Bulan pada bulan Julai ini ialah gerhana penuh kali kedua pada tahun2018. Gerhana pertama pada tahun 2018 berlaku pada 31 Januari 2018. Gerhana Bulankali ini berlaku dalam tempoh yang lebih lama berbanding dengan gerhana pada bulanJanuari 2018.

Oleh hal yang demikian, banyakorang berpeluang untuk melihatgerhana pada kali ini dengan lebihlama berbanding dengan gerhanaBulan sebelumnya. Tempoh gerhanabergantung pada laluan Bulan yangmelintasi atau memasuki kawasanbayang Bumi. Bentuk bayang Bumiseperti satu bulatan gelap yang sangatbesar di angkasa kerana mengikutbentuk sfera Bumi. Tempoh gerhanapenuh lebih panjang jika laluan Bulanberada di tengah-tengah bulatanberbanding dengan laluan yang beradadi tepi bulatan bayang.

Fenomena gerhana Bulan berlakuapabila seluruh atau sebahagiandaripada Bulan memasuki bayangBumi. Bayang Bumi terhasil disebabkanoleh cahaya matahari yang dihalangoleh Bumi yang menyebabkan bayangBumi mengunjur ke angkasa. Adadua bahagian bayang bumi, iaitubahagian dalam dan luar bayang. Bayang yang berada di bahagian dalam dikenali sebagai umbra, manakala bayang bahagian luar dikenali sebagai penumbra.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Julai 2018.

Posted in: Astronomi

BADAI MATAHARI PASTI BERLAKU

Oleh: Ramli Abu Samad

Matahari objek bebola yang terdiri daripada gas hidrogen dan helium, juga sebutir bintangdalam kategori bintang sederhana atau sedang di alam sejagat. Matahari ialah indukbagi sembilan planet yang mengelilinginya dalam sistem Tatasuria dan jisim yang palingbesar, iaitu lebih kurang 99.8% berbanding dengan semua jisim lain yang ada di dalam sistem ini.

Matahari juga dikenali sebagai kawah nuklear. Bintang ini menjana pelakuran nuklear sejak kewujudannya, iaitu lebih kurang lima bilion tahun yang lalu. Kerja rutinnya ialah penyemburan haba, cahaya, gas panas, angin suria dan pelbagai radiasi ke alam suria. Kerja suria ini berterusan dalam tempoh 4.5 bilion tahun lagi sebelum mengalami proses supernova yang menjadi ketibaan ajalnya.

Matahari mengawal peredaran semua planet. Semua gerakan menjadi teratur disebabkan oleh gaya graviti Matahari. Bumi bergerak dengan kelajuan 108 ribu kilometer sejam dalam satu perjalanan yang melengkapkan satu pusingan mengelilingi Matahari. Matahari pula bergerak pada kelajuan 50 kilometer sesaat untuk mengikuti graviti pusat pada galaksi Bimasakti.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: Sains Angkasa

GELANG ZUHAL INDAH

Oleh: Kassim Bahali

Zuhal planet yang menarik dengan bentuk dan warnanya yang istimewa. Jika dilihat dengan menggunakan binokular atau teleskop kecil, planet ini dikelilingi oleh gelang yang cantik. Orientasi gelang Zuhal berubah seiring dengan sudut kemiringan yang berubah dari semasa ke semasa.

Pada bulan Jun 2018, Zuhal berpeluang dilihat kerana Zuhal mendekati Bumi. Zuhal dan Bumi berada pada jarak yang dekat pada tarikh tertentu, iaitu pada kedudukan Istiqbal. Fenomena Istiqbal merujuk kedudukan jasad samawi, seperti planet, di dalam sistem suria yang berada dalam keadaan bertentangan dengan Matahari atau pada sudut longitud samawi, 180 darjah. Apabila Zuhal mengalami Istiqbal, Bumi berada di tengah-tengah antara Zuhal dengan Matahari. Ketika kedudukan ini, Zuhal berada setentang dengan Bumi.

Pada tahun 2018, Zuhal berada pada kedudukan Istiqbal pada 27 Jun 2018. Apabila Zuhal mengalami Istiqbal, planet ini berada dalam kedudukan yang paling dekat dengan Bumi berbanding dengan kedudukannya yang lain di dalam orbit. Jarak purata Zuhal dari Matahari, 9.56 kali lebih jauh berbanding dengan jarak Bumi dari Matahari. Ketika Istiqbal pada kali ini, jaraknya lebih dekat, iaitu 8.97 kali.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: Astronomi

Tianggong-1 Jatuh Bumi

Oleh: Mohd. Syukri Anwar

Kuala Lumpur, 2 April 2018 – Kementerian Sains,Teknologi dan Inovasi (MOSTI) melalui Agensi Angkasa Negara (ANGKASA) ingin memaklumkan bahawa melalui hebahan rasmi yang dikeluarkan oleh pihak China Manned Space Agency (CMSA), stesen angkasa Tiangong-1 telah jatuh di bumi pada 2 April 2018 00:15 UTC (waktu Malaysia=08:15 MST) di Selatan Lautan Pasifik.

Dilaporkan bahawa seluruh komponen dan struktur binaannya hancur dan hangus terbakar ketika masuk semula dan tiada sebarang serpihan yang tinggal jatuh ke permukaan bumi. Tiada sebarang kerosakan dan kecederaan dilaporkan setakat ini.

Menurut Dr. Noordin Ahmad, Ketua Pengarah Agensi Angkasa Negara (ANGKASA), ramalan masuk semula dikeluarkan sebelum ini (30 Mac 2018 00:00 UTC hingga 2 April 2018 00:00 UTC) dan berlanjutan kerana menerusi analisis semasa, didapati bahawa kadar penurunan altitud Tiangong-1, rendah berbanding dengan yang diramalkan sebelum ini. Hal ini disebabkan oleh aktiviti Matahari yang lemah yang memberikan kesan terhadap cuaca angkasa, seterusnya mempengaruhi daya geseran pada Tiangong-1 ketika masuk semula tersebut.

Pihak ANGKASA pula sentiasa mengambil langkah persediaan awal dan berterusan memberikan maklumat kepada masyarakat berkaitan dengan langkah yang perlu diambil ketika menghadapi kejadian seumpamanya pada masa akan datang.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mei 2018.

Posted in: Angkasa

HUJAN METEOR LYRID

Oleh: Kassim Bahali

Meteor Lyrid.

Kemunculan tahi bintang atau meteor ialah fenomena yang menarik di langit pada waktu malam. Meteor kelihatan seperti kilauan cahaya terang yang melintasi langit dengan lajunya dan hilang di hujung laluannya dalam tempoh yang singkat. Selang beberapa minit kemudian, kejadian seperti ini berlaku lagi.

Fenomena meteor berlaku pada setiap malam, tetapi bilangannya tidak menentu. Bahkan, fenomena meteor juga berlaku pada waktu siang, tetapi tidak kelihatan disebabkan oleh cahaya matahari yang sangat terang. Ada fenomena meteor yang berlaku dalam tempoh tertentu dan bilangannya agak banyak. Bilangan meteor yang banyak dalam satu malam dikenali sebagai hujan meteor dalam kalangan ahli astronomi kerana kelihatan seperti air hujan semasa memasuki atmosfera.

Ada beberapa kumpulan meteor yang utama dalam setahun yang terdiri daripada Lyrid (April), Delta Aquarid (Julai), Perseid (Ogos), Leonid (November) dan Geminid (Disember). Bilangan meteor ini dapat mencecah antara 20 – 50 meteor sejam. Jika bilangan meteor terlalu banyak sehingga mencapai antara 10 – 20 meteor sesaat, fenomena ini dikenali sebagai ribut meteor.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik April 2018

Posted in: Astronomi

PERBARISAN PLANET

Oleh: Kassim Bahali

Pada bulan Mac 2018, beberapa planet utama dalam sistem suria yang berbaris atau berhimpun, berpeluang dilihat. Planet utama ini planet yang dapat dilihat dengan pandangan mata kasar tanpa menggunakan alat optik, seperti binokular atau teleskop. Planet ini ialah Utarid, Zuhrah, Marikh, Musytari dan Zuhal.

Planet dalam sistem suria terbahagi kepada planet dalaman dan planet luaran. Planet dalaman planet yang berada di dalam orbit Bumi yang terdiri daripada Utarid dan Zuhrah. Planet luaran planet yang berada di luar orbit Bumi yang terdiri daripada Marikh, Musytari, Uranus dan Neptun.

Pada tarikh dan masa tertentu, planet ini kelihatan berada berdekatan antara satu dengan lain seolah-olah sedang berhimpun. Yang sebenarnya, planet ini mempunyai orbitnya sendiri dan tetap bergerak dalam orbit masing-masing. Namun begitu, dari sudut pandang penduduk di Bumi dalam tempoh tertentu, planet ini kelihatan berdekatan.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Mac 2018.

Posted in: Astronomi

BUMI MENDEKATI MATAHARI

Oleh: Kassim Bahali

Detik 00:01 tengah malam 1 Januari 2018 disambut meriah di seluruh dunia. Waktu ini menandakan bermulanya tahun baharu 2018. Mungkin, banyak orang yang tidak menyedari bahawa semasa sambutan tahun baharu, Bumi bersama-sama dengan penghuninya yang berjumlah lebih enam bilion orang, sedang bergerak menghampiri kedudukan yang paling hampir dengan Matahari.
Bumi bergerak dengan halaju purata 30 kilometer sesaat atau 108 ribu kilometer sejam. Bumi bergerak mengelilingi Matahari dalam orbit berbentuk elips, bukan bulatan. Jika bulatan mempunyai satu titik pusat dan mempunyai jejari yang sama, elips pula mempunyai dua titik yang dikenali sebagai fokus dan tidak mempunyai jejari yang sama.
Oleh hal yang demikian, jarak titik sepanjang lengkuk elips tidak sama. Ada titik yang jauh dan ada yang dekat dengan titik fokus. Keadaan ini sama seperti orbit Bumi mengelilingi Matahari, iaitu Bumi seperti satu titik pada elips dan Matahari berada pada satu daripada titik fokus. Bumi berada pada titik yang paling dekat dengan Matahari dan ada ketikanya jauh dari Matahari. Titik Bumi yang berada paling dekat dengan Matahari dikenali sebagai perihelion, manakala yang paling jauh, afelion.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Januari 2018.

Posted in: Astronomi