SARAP HUTAN PENTING

Oleh: Mohd Afzanizam Muda

Ekosistem hutan hujan tropika ialah sistem ekologi yang kompleks yang saling berhubung kait untuk memastikan interaksi dan kemandirian sesuatu komuniti (hidup dan bukan hidup), terus wujud. Produktiviti dalam ekosistem daratan berhubung kait secara langsung dengan kitar nutrien yang menghubungkan tumbuhan dengan tanah.

Dalam ekosistem hutan, secara umumnya, produktiviti primer dinilai berdasarkan penghasilan sarap hutan. Hal ini dikatakan demikian kerana daun kering ialah sumber utama karbon organik tanah dan kitar nutrien tumbuhan. Ahli ekologi mentakrifkan kitar nutrien sebagai penggunaan, perubahan, gerakan dan guna semula nutrien di dalam tanah.

Nutrien pula merujuk elemen yang diperlukan oleh tanah dalam proses biologi organisma. Secara lazimnya, ada tiga kitar nutrien utama, iaitu kitar nitrogen, kitar karbon dan kitar fosforus. Nutrien ini memasuki ekosistem daratan menerusi proses geologi, hidrologi dan biologi.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Oktober 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

HUTAN PENYELAMAT DUNIA

Oleh: Norsheilla Mohd. Johan Chuah, Azian Mohti dan Samsudin Musa

Suhu anomali permukaan Bumi dilaporkan meningkat secara purata antara 0.14°C hingga 0.25°C dalam tempoh 10 tahun. Panel antara Kerajaan tentang Perubahan Iklim (IPCC) menjangkakan peningkatan suhu global permukaan Bumi secara purata adalah lebih kurang antara 1.1°C hingga 6.4°C antara tahun 1990–2100.

Kehadiran gas rumah hijau di atmosfera, terutamanya karbon dioksida (CO2), yang tinggi menjadi punca bagi peningkatan suhu Bumi. Hal ini menyebabkan Bumi panas dan iklim dunia berubah. Berdasarkan statistik, emisi CO2 global tahun 2017 meningkat dua peratus menjadi 36.8 Gt CO2.berbanding dengan tahun 2016.

Peranan hutan untuk menangani perubahan iklim, sangat besar. Sebagai contohnya, hutan membantu menyejukkan Bumi. Hutan juga berupaya menyerap gas CO2 yang ada di atmosfera menerusi aktiviti fotosintesis dan menghasilkan gas oksigen (O2) yang sangat diperlukan oleh manusia. Dapat dikatakan bahawa hutan ialah penyelamat dunia. Hal ini dikatakan demikian kerana gas CO2 yang diambil oleh hutan dapat ditukarkan kepada simpanan dalam bentuk karbon.

Pokok berperanan untuk menyerap CO2 di atmosfera menerusi proses fotosintesis.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Oktober 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

SPF PASOH BERTARAF ANTARABANGSA

Oleh: Musalmah Nasardin, Salleh Mat, Yao Tze Leong dan Ahmad Awang

Berada pada koordinat 2.98ºU 102.31ºT, Stesen Penyelidikan FRIM (SPF) Pasoh terletak di daerah Jempol, Negeri Sembilan, lebih kurang 140 km dari Kuala Lumpur. SPF ini terletak di kawasan Hutan Simpan Pasoh yang berkeluasan 13 900 ha.

Hutan Simpan Pasoh menerima purata hujan tahunan yang rendah, iaitu 1842 mm dengan purata suhu 25.4°C. Kawasan ini antara kawasan terkering di Semenanjung Malaysia. Hutan simpan Pasoh ialah hutan hujan tanah pamah, iaitu hutan yang berada pada ketinggian antara 0 meter hingga 600 meter dari aras laut.

Di samping itu, Hutan Simpan Pasoh menjadi habitat bagi ribuan spesies flora dan fauna. Hutan ini juga didominasi oleh keluarga dipterokarpa, iaitu tumbuhan yang mempunyai buah dengan dua sayap. Hutan ini unik kerana dikategorikan sebagai sejenis pulau hutan yang terpisah daripada tulang belakang rangkaian hutan di Semenanjung Malaysia yang bersambung dari Perlis hingga Johor dan dikelilingi oleh ladang kelapa sawit dan getah.

Aktiviti penyelidikan di hutan simpan Pasoh bermula sejak tahun 1964. Pada ketika itu, sekumpulan ahli sains dari Institut Penyelidikan Perhutanan (FRI), Lembaga Getah Malaysia dan Universiti Malaya melihat potensi besar yang ada pada hutan ini untuk dijadikan sebagai makmal semula jadi bagi penyelidikan ekologi.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik September 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

PAKU-PAKIS DI BORNEO

Oleh: Nor Ezzawanis Abdullah Thani dan Ummul Nazrah Abdul Rahman

Kepulauan Borneo kepulauan ketiga terbesar di dunia. Sabah dan Sarawak sebahagian daripadanya. Dianggarkan bahawa antara 1
0 ribu hingga 12 ribu spesies tumbuhan berbunga dan berbuah wujud di kepulauan Borneo.

Kajian yang dilakukan oleh Soepadmo pada tahun 1995 yang diterbitkan dalam buku Tree Flora of Sabah and Sarawak menunjukkan bahawa antara 40% – 50% flora endemik di pulau dan 80% spesies endemik di Sabah dan Sarawak. Borneo merangkumi Sabah dan Sarawak (Malaysia), serta negara jiran, iaitu Brunei dan Indonesia (Kalimantan).

Diversiti tumbuhan di kepulauan Borneo sangat tinggi. Berdasarkan kajian yang dilakukan oleh P.S. Ashton terhadap keluarga Dipterocarpaceae, Sabah dan Sarawak direkodkan mempunyai 257 spesies. Sebanyak 156 spesies pula endemik. Daripada jumlah ini, 59 spesies endemik di Sabah dan Sarawak sahaja.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

POKOK ASAM BATU BERMANFAAT

Oleh: Rafidah Abdul Rahman, Ummul Nazrah Abdul Rahman dan Siti Nor Azira Hussain

Begonia atau lebih dikenali sebagai pokok asam batu termasuk dalam keluarga Begoniaceae. Tumbuhan ini turut dikenali sebagai reriang atau heriang. Dalam keluarga Begoniaceae, hanya ada dua genus, iaitu Begonia dan Hillebrandia (hanya satu spesies ditemukan di Hawaii). Nama genus Begonia adalah bersempena dengan nama Michel Bégon (tahun 1638 – 1710) yang pernah menjadi Gabenor Perancis (koloni Saint-Doningue atau Haiti).

Begonia memiliki daun yang cantik dengan pelbagai bentuk, warna, corak dan tekstur yang menakjubkan, serta jarang-jarang dapat dilihat pada tumbuhan lain. Selain itu, tumbuhan ini memiliki ciri asimetri yang ketara pada pangkal daunnya, iaitu sebelah daun yang lebih besar. Permukaan atas daun tumbuhan ini selalunya berwarna hijau, manakala permukaan bawahnya berwarna kemerahan atau perak keputihan.

Di samping itu, daun Begonia juga mempunyai permukaan, sama ada licin atau memiliki rerambut halus. Keunikan dan kecantikan daun Begonia menjadikan tumbuhan ini begitu dikenali sebagai tumbuhan landskap dan hiasan, serta mempunyai kepentingan komersial dalam perniagaan hortikultur.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

MyBIS DAN RECS BEKERJASAMA

Oleh: Ajla Rafidah Baharom, Nurfarhana Hizan Hijas, Tan Kok Kiat dan Teo Eng Wah

Sistem maklumat biodiversiti Malaysia (MyBIS) ialah sistem maklumat biodiversitikebangsaan yang dibangunkan oleh Institut Penyelidikan Perhutanan Malaysia (FRIM)secara berperingkat dengan kerjasama Kementerian Sumber Asli dan Alam Sekitar (NRE)sejak tahun 2004.

Pada 21 September 2017, sistemini dirasmikan selepas menjalani prosespenstrukturan dan penjenamaansemula daripada sistem terdahulu,iaitu mekanisme gedung penjelasanMalaysia (MyCHM). Selain memenuhisatu daripada obligasi negara di bawah Konvensyen Kepelbagaian Biologi (CBD), sistem ini diwujudkan dengan misi untuk menjadi pusat repositori biodiversiti negara dan meningkatkan kesedaran awam tentang kepentingan biodiversiti dalam kehidupan harian.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Julai 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

KULAT ENTOMOPATOGENIK PENGAWAL POPULASI SEMULA JADI

Oleh: Mohd. Salleh Sanusi dan Patahayah Mansor

Ada tiga kategori utama kulat, iaitu kulat mikoriza, kulat parasit dan kulat saprofit. Kulatini hidup di sekitaran daratan, perairan darat atau lautan. Semua kulat menunjukkankepelbagaian yang menarik dari segi morfologi dan ekologi. Istilah entomopatogenikberasal daripada bahasa Greek, iaitu entomon, yang merujuk serangga dan patogenik yangbermaksud mampu menyebabkan atau menghasilkan penyakit.

Kulat entomopatogenik ialah kulat yang boleh menyebabkan penyakit kepada serangga. Kulat ini bertindak sebagai parasit terhadap serangga dan membunuh atau menghilangkan keupayaannya secara serius. Antara kumpulan serangga yang sering dijangkiti oleh kulat entomopatogenik termasuklah daripada order Lepidoptera, Hemiptera, Homoptera dan Coleoptera.

Penggunaan pelbagai jenis racunserangga kimia secara meluas olehpetani dalam kawalan serangga perosakdapat memberikan kesan buruk kepadamanusia, binatang dan alam sekitardisebabkan oleh kesan toksik. Hal ini menyebabkan serangga sasaran rintangterhadap racun, dan musuh semula jadiserangga yang bermanfaat dalam bidangpertanian, mati.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

KELAWAR PEMAKAN BUAH PENYEBAR BIJI BENIH

Oleh: Nor Hazwani, A. R., Shahfiz, M. A., Kaviarasu, M., Nur Alwani, Z. dan Noor Faradiana, M. F.

Kelawar satu-satunya mamalia yang berkebolehan untuk terbang seperti burung. Hal ini dikatakan demikian kerana kelawar mempunyai otot seperti tangan yang berubah suai menjadi sayap. Berbeza daripada sayap burung yang berbulu pelepah, kelawar mempunyai sayap yang terdiri daripada membran yang meliputi 85% daripada jumlah saiz badan kelawar dan mampu menampung berat badannya ketika terbang.

Selain kelawar, masyarakat sering beranggapan bahawa ada spesies mamalia lain yang berkebolehan untuk terbang, seperti tupai terbang merah (Petaurista petaurista) dan kubung (Galeopterus variegatus). Namun begitu, spesies ini tidak mempunyai otot seperti kelawar, sebaliknya lebihan kulit yang menyebabkan spesies ini berupaya untuk meluncur di udara berbanding dengan keupayaan untuk terbang. Malaysia mempunyai 128 spesies kelawar. Daripada jumlah ini, 106 spesies dari Semenanjung Malaysia dan 92 spesies dari Sabah dan Sarawak.

Kelawar hidupan liar yang dikelaskan di bawah Order Chiroptera yang dibahagikan kepada dua suborder, iaitu Megachiroptera (kelawar pemakan buah) dan Microchiroptera (kelawar pemakan serangga). Di Malaysia, hanya satu keluarga Pteropodidae yang tergolong di bawah suborder Megachiroptera yang terdiri daripada 18 spesies.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

Genus Ridleyandra di Semenanjung Malaysia

Oleh: Siti Munirah Mat Yunoh

Ridleyandra satu daripada genus yang ada dalam keluarga Gesneriaceae. Kata “Ridley” bersempena dengan nama Henry Nicholas Ridley (tahun 1855 – tahun 1956), iaitu bagi menghormati beliau sebagai seorang ahli botani Inggeris terkenal yang bekerja di Singapura, Semenanjung Malaysia dan kawasan sekitarnya.

Kata “-andra” pula berasal daripada bahasa Greek ανδρος, iaitu andros yang bermaksud lelaki. Nama ini merujuk bahagian androesium yang berkaitan dengan kedudukan asal tumbuhan sebelum ini, iaitu dalam kumpulan Didissandra.

Ada 31 spesies tumbuhan dalam keluarga Ridleyandra yang bertaburan dari Thailand, Semenanjung Malaysia dan Borneo. Di Semenanjung Malaysia, 24 spesies diiktiraf. Sebanyak 23 daripadanya endemik di Semenanjung Malaysia. Satu spesies juga direkodkan di Thailand.

Ridleyandra ialah tumbuhan endemik, iaitu khusus di kawasan tertentu. Habitat tumbuhan Ridleyandra ialah hutan tropika yang masih berkeadaan baik. Tumbuhan jenis ini dapat ditemukan di hutan dipterokarpa bawah, hutan dipterokarpa tinggi dan hutan gunung. Kebanyakannya menyukai tempat yang redup dan sedikit basah. Sebagai contohnya, berdekatan dengan sumber air, seperti sungai atau mata air.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mei 2018.

Giam Rambai Tumbuhan Endemik Terancam

Oleh: Suhaida Mustafa

Pada tahun 2010, status pemuliharaan spesies tumbuhan keluarga Dipterokarpa, dinilai. Hasil penilaiannya diterbitkan dalam risalah penyelidikan yang bertajuk Malaysia Plant Red List – Peninsular Malaysia Dipterocarpaceae. Dalam risalah ini, sebanyak 155 spesies daripada 165 taksa Dipterokarpa yang ada di Semenanjung Malaysia, dinilai.

Berdasarkan penilaian ini, didapati bahawa sebanyak 15 spesies berada di bawah kategori sangat terancam, 35 spesies dikategorikan sebagai terancam dan 42 spesies di bawah kategori mudah terancam. Selain itu, tumbuhan keluarga Dipterokarpa, kini disenaraikan sebagai satu daripada keluarga tumbuhan yang paling terancam di Malaysia. Hal ini disebabkan oleh beberapa faktor, terutamanya kemerosotan habitat.

Spesies daripada keluarga Dipterokarpa dikenali kerana batangnya menghasilkan damar dan buah yang bersayap. Kebanyakan spesies dalam keluarga Dipterokarpa bersaiz besar, berbatang lurus dan berketinggian mencapai antara 40 m – 70 m.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mei 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM