PAKU-PAKIS DI BORNEO

Oleh: Nor Ezzawanis Abdullah Thani dan Ummul Nazrah Abdul Rahman

Kepulauan Borneo kepulauan ketiga terbesar di dunia. Sabah dan Sarawak sebahagian daripadanya. Dianggarkan bahawa antara 1
0 ribu hingga 12 ribu spesies tumbuhan berbunga dan berbuah wujud di kepulauan Borneo.

Kajian yang dilakukan oleh Soepadmo pada tahun 1995 yang diterbitkan dalam buku Tree Flora of Sabah and Sarawak menunjukkan bahawa antara 40% – 50% flora endemik di pulau dan 80% spesies endemik di Sabah dan Sarawak. Borneo merangkumi Sabah dan Sarawak (Malaysia), serta negara jiran, iaitu Brunei dan Indonesia (Kalimantan).

Diversiti tumbuhan di kepulauan Borneo sangat tinggi. Berdasarkan kajian yang dilakukan oleh P.S. Ashton terhadap keluarga Dipterocarpaceae, Sabah dan Sarawak direkodkan mempunyai 257 spesies. Sebanyak 156 spesies pula endemik. Daripada jumlah ini, 59 spesies endemik di Sabah dan Sarawak sahaja.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

POKOK ASAM BATU BERMANFAAT

Oleh: Rafidah Abdul Rahman, Ummul Nazrah Abdul Rahman dan Siti Nor Azira Hussain

Begonia atau lebih dikenali sebagai pokok asam batu termasuk dalam keluarga Begoniaceae. Tumbuhan ini turut dikenali sebagai reriang atau heriang. Dalam keluarga Begoniaceae, hanya ada dua genus, iaitu Begonia dan Hillebrandia (hanya satu spesies ditemukan di Hawaii). Nama genus Begonia adalah bersempena dengan nama Michel Bégon (tahun 1638 – 1710) yang pernah menjadi Gabenor Perancis (koloni Saint-Doningue atau Haiti).

Begonia memiliki daun yang cantik dengan pelbagai bentuk, warna, corak dan tekstur yang menakjubkan, serta jarang-jarang dapat dilihat pada tumbuhan lain. Selain itu, tumbuhan ini memiliki ciri asimetri yang ketara pada pangkal daunnya, iaitu sebelah daun yang lebih besar. Permukaan atas daun tumbuhan ini selalunya berwarna hijau, manakala permukaan bawahnya berwarna kemerahan atau perak keputihan.

Di samping itu, daun Begonia juga mempunyai permukaan, sama ada licin atau memiliki rerambut halus. Keunikan dan kecantikan daun Begonia menjadikan tumbuhan ini begitu dikenali sebagai tumbuhan landskap dan hiasan, serta mempunyai kepentingan komersial dalam perniagaan hortikultur.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Ogos 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

MyBIS DAN RECS BEKERJASAMA

Oleh: Ajla Rafidah Baharom, Nurfarhana Hizan Hijas, Tan Kok Kiat dan Teo Eng Wah

Sistem maklumat biodiversiti Malaysia (MyBIS) ialah sistem maklumat biodiversitikebangsaan yang dibangunkan oleh Institut Penyelidikan Perhutanan Malaysia (FRIM)secara berperingkat dengan kerjasama Kementerian Sumber Asli dan Alam Sekitar (NRE)sejak tahun 2004.

Pada 21 September 2017, sistemini dirasmikan selepas menjalani prosespenstrukturan dan penjenamaansemula daripada sistem terdahulu,iaitu mekanisme gedung penjelasanMalaysia (MyCHM). Selain memenuhisatu daripada obligasi negara di bawah Konvensyen Kepelbagaian Biologi (CBD), sistem ini diwujudkan dengan misi untuk menjadi pusat repositori biodiversiti negara dan meningkatkan kesedaran awam tentang kepentingan biodiversiti dalam kehidupan harian.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Julai 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

KULAT ENTOMOPATOGENIK PENGAWAL POPULASI SEMULA JADI

Oleh: Mohd. Salleh Sanusi dan Patahayah Mansor

Ada tiga kategori utama kulat, iaitu kulat mikoriza, kulat parasit dan kulat saprofit. Kulatini hidup di sekitaran daratan, perairan darat atau lautan. Semua kulat menunjukkankepelbagaian yang menarik dari segi morfologi dan ekologi. Istilah entomopatogenikberasal daripada bahasa Greek, iaitu entomon, yang merujuk serangga dan patogenik yangbermaksud mampu menyebabkan atau menghasilkan penyakit.

Kulat entomopatogenik ialah kulat yang boleh menyebabkan penyakit kepada serangga. Kulat ini bertindak sebagai parasit terhadap serangga dan membunuh atau menghilangkan keupayaannya secara serius. Antara kumpulan serangga yang sering dijangkiti oleh kulat entomopatogenik termasuklah daripada order Lepidoptera, Hemiptera, Homoptera dan Coleoptera.

Penggunaan pelbagai jenis racunserangga kimia secara meluas olehpetani dalam kawalan serangga perosakdapat memberikan kesan buruk kepadamanusia, binatang dan alam sekitardisebabkan oleh kesan toksik. Hal ini menyebabkan serangga sasaran rintangterhadap racun, dan musuh semula jadiserangga yang bermanfaat dalam bidangpertanian, mati.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

KELAWAR PEMAKAN BUAH PENYEBAR BIJI BENIH

Oleh: Nor Hazwani, A. R., Shahfiz, M. A., Kaviarasu, M., Nur Alwani, Z. dan Noor Faradiana, M. F.

Kelawar satu-satunya mamalia yang berkebolehan untuk terbang seperti burung. Hal ini dikatakan demikian kerana kelawar mempunyai otot seperti tangan yang berubah suai menjadi sayap. Berbeza daripada sayap burung yang berbulu pelepah, kelawar mempunyai sayap yang terdiri daripada membran yang meliputi 85% daripada jumlah saiz badan kelawar dan mampu menampung berat badannya ketika terbang.

Selain kelawar, masyarakat sering beranggapan bahawa ada spesies mamalia lain yang berkebolehan untuk terbang, seperti tupai terbang merah (Petaurista petaurista) dan kubung (Galeopterus variegatus). Namun begitu, spesies ini tidak mempunyai otot seperti kelawar, sebaliknya lebihan kulit yang menyebabkan spesies ini berupaya untuk meluncur di udara berbanding dengan keupayaan untuk terbang. Malaysia mempunyai 128 spesies kelawar. Daripada jumlah ini, 106 spesies dari Semenanjung Malaysia dan 92 spesies dari Sabah dan Sarawak.

Kelawar hidupan liar yang dikelaskan di bawah Order Chiroptera yang dibahagikan kepada dua suborder, iaitu Megachiroptera (kelawar pemakan buah) dan Microchiroptera (kelawar pemakan serangga). Di Malaysia, hanya satu keluarga Pteropodidae yang tergolong di bawah suborder Megachiroptera yang terdiri daripada 18 spesies.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Jun 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

Genus Ridleyandra di Semenanjung Malaysia

Oleh: Siti Munirah Mat Yunoh

Ridleyandra satu daripada genus yang ada dalam keluarga Gesneriaceae. Kata “Ridley” bersempena dengan nama Henry Nicholas Ridley (tahun 1855 – tahun 1956), iaitu bagi menghormati beliau sebagai seorang ahli botani Inggeris terkenal yang bekerja di Singapura, Semenanjung Malaysia dan kawasan sekitarnya.

Kata “-andra” pula berasal daripada bahasa Greek ανδρος, iaitu andros yang bermaksud lelaki. Nama ini merujuk bahagian androesium yang berkaitan dengan kedudukan asal tumbuhan sebelum ini, iaitu dalam kumpulan Didissandra.

Ada 31 spesies tumbuhan dalam keluarga Ridleyandra yang bertaburan dari Thailand, Semenanjung Malaysia dan Borneo. Di Semenanjung Malaysia, 24 spesies diiktiraf. Sebanyak 23 daripadanya endemik di Semenanjung Malaysia. Satu spesies juga direkodkan di Thailand.

Ridleyandra ialah tumbuhan endemik, iaitu khusus di kawasan tertentu. Habitat tumbuhan Ridleyandra ialah hutan tropika yang masih berkeadaan baik. Tumbuhan jenis ini dapat ditemukan di hutan dipterokarpa bawah, hutan dipterokarpa tinggi dan hutan gunung. Kebanyakannya menyukai tempat yang redup dan sedikit basah. Sebagai contohnya, berdekatan dengan sumber air, seperti sungai atau mata air.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mei 2018.

Giam Rambai Tumbuhan Endemik Terancam

Oleh: Suhaida Mustafa

Pada tahun 2010, status pemuliharaan spesies tumbuhan keluarga Dipterokarpa, dinilai. Hasil penilaiannya diterbitkan dalam risalah penyelidikan yang bertajuk Malaysia Plant Red List – Peninsular Malaysia Dipterocarpaceae. Dalam risalah ini, sebanyak 155 spesies daripada 165 taksa Dipterokarpa yang ada di Semenanjung Malaysia, dinilai.

Berdasarkan penilaian ini, didapati bahawa sebanyak 15 spesies berada di bawah kategori sangat terancam, 35 spesies dikategorikan sebagai terancam dan 42 spesies di bawah kategori mudah terancam. Selain itu, tumbuhan keluarga Dipterokarpa, kini disenaraikan sebagai satu daripada keluarga tumbuhan yang paling terancam di Malaysia. Hal ini disebabkan oleh beberapa faktor, terutamanya kemerosotan habitat.

Spesies daripada keluarga Dipterokarpa dikenali kerana batangnya menghasilkan damar dan buah yang bersayap. Kebanyakan spesies dalam keluarga Dipterokarpa bersaiz besar, berbatang lurus dan berketinggian mencapai antara 40 m – 70 m.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik Mei 2018.

Posted in: DARIPADA FRIM

Pepatung dan Pepatung Jarum Petunjuk Pencemaran

Oleh: Nurfarhana Hizan Hijas

Pepatung atau Dragonfly ialah haiwan prasejarah dan serangga purba yang wujud sebelum zaman dinosaur. Kewujudan pepatung sejak lebih kurang 300 juta tahun dahulu menjadikannya serangga tertua di dunia. Fosil pepatung prasejarah pernah ditemukan dengan ukuran sayapnya 30 inci dan panjang badannya hingga 18 inci.

Serangga ini berada di bawah order Odonata yang bermaksud rahang bergigi, dan merangkumi tiga suborder, iaitu Anisoptera (pepatung), Zygoptera (pepatung jarum) dan Anisozygoptera (perantaraan antara pepatung dengan pepatung jarum). Namun begitu, hanya dua suborder yang berkembang secara meluas, iaitu pepatung (Dragonfly) dan pepatung jarum (Damselfly).

Odonata sejenis serangga pemangsa yang tidak berbisa. Menurut Dijkstra, ada lebih 6000 spesies Odonata direkodkan di seluruh dunia. Menurut Choong pula, di Malaysia, ada lebih kurang 400 spesies Odonata yang menghuni pelbagai habitat akuatik.

Pepatung jarum Shorttail yang sedang mengawan.

Rencana ini dipetik daripada Majalah Kosmik April 2018

Posted in: DARIPADA FRIM

MOBILEGT BANK INVENTORI PERHUTANAN

Oleh: Mohd. Azahari Faidi

Sejak belakangan ini, perkembangan teknologi alat komunikasi, seperti telefon pintar dan peralatan navigasi, meningkat seiring dengan perkembangan pesat perkhidmatan teknologi maklumat dan komunikasi (TMK) di seluruh dunia. Berdasarkan statistik terkini laporan Kesatuan Telekomunikasi Antarabangsa, sehingga hujung tahun 2014, ada hampir tiga bilion pengguna Internet di seluruh dunia. Jumlah ini meningkat daripada lebih kurang 2.7 bilion pada akhir tahun 2013.
Berdasarkan indeks pembangunan TMK (IDI) yang dikeluarkan oleh Kesatuan Telekomunikasi Eropah, Malaysia berada pada kedudukan ke-72 di dunia sebagai pengguna teknologi maklumat dan komunikasi dengan indeks IDI 5.2.
Pada abad ke-21, teknologi telefon pintar berkembang pantas di seluruh dunia, terutamanya Malaysia. Berdasarkan kajian pasaran yang dilakukan terhadap aplikasi telefon mudah alih, didapati bahawa pada tahun 2012, pasaran aplikasi telefon mudah alih bernilai hampir USD 18.56 bilion.
__

Rencana ini dipetik daripada Majalah Dewan Kosmik Disember 2017.

Posted in: DARIPADA FRIM

KEPENTINGAN KULAT DALAM EKOSISTEM HUTAN

Kulat ialah organisma yang tidak aktif bergerak sepertihaiwan atau bersifat autotrofik seperti tumbuhan. Sehinggapertengahan abad ke-20, kulat telah dianggap sebagaitumbuhan peringkat rendah tanpa klorofil. Kemudian, secaraberansur-ansur, kajian jelas menunjukkan bahawa kulat berbezadaripada tumbuhan. Namun begitu, asal usul kulat masih tidakdapat dipastikan dalam tempoh bertahun-tahun.
Pada akhir abad ke-20, pelbagai teknik telah dikembangkan untuk menjelaskan hubungan antara
kepelbagaian organisma berdasarkan urutan nukleotida DNA atau urutan asid amino protein (analisis
molekul filogenetik). Hasil daripada perkembangan teknologi ini berjaya membuktikan bahawa kulat mempunyai kaitan yang rapat dengan haiwan dan telah dikelaskan bersama sebagai Opisthokonta, termasuklah beberapa organisma unisel/satu sel yang lain.
___

Rencara ini dipetik daripada Dewan Kosmik September 2017.

Sila dapatkan borang langganan untuk urusan langganan.

Posted in: DARIPADA FRIM